Prowadzący: dr inż. Sebastian Bielski
Kontakt: bolo@mif.pg.gda.pl
Konsultacje: 


Przepływ ciepła - informacje i materiały:

- Plan wykładu
- Zagadnienia na zaliczenie laboratorium
- Egzamin

przykładowy zestaw zadań na egzamin




Ocena końcowa jest średnią z obu ocen (z laboratorium i egzaminu). W przypadku, gdy średnia ocen jest równa np. 4.25, przeważa ocena z egzaminu.

Plan wykładu (wersja wstępna, ulegnie drobnym zmianom)

1. Pojęcia wstępne.
1.1. Definicje.
1.2. Sposoby wymiany ciepła.
1.2.1. Przewodzenie.
1.2.2. Konwekcja.
1.2.3. Promieniowanie.
1.2.4. Inny podział procesów wymiany ciepła.
1.3. Pojęcia i zależności opisujące przepływ ciepła.
1.3.1. Przewodzenie
1.3.2. Przejmowanie ciepła
1.3.3. Promieniowanie ciepła
1.3.4. Przykład złożonej wymiany ciepła - przenikanie.
2. Równania opisujące przewodzenie ciepła.
2.1. Przewodność cieplna (dla różnych stanów skupienia)
2.2. Pole temperatury
2.3. Równanie przewodzenia ciepła
2.4.6c Warunki brzegowe.
3. Przewodzenie ciepła w stanie ustalonym bez wewnętrznych źródeł ciepła.
3.1. Przypadek 1-wymiarowy.
3.2. Ścianki złożone.
3.3. Przypadek 2-wymiarowy.
4. Przewodzenie ciepła w stanie ustalonym z wewnętrznymi źródłami ciepła.
4.1. Równanie przewodzenia ciepła w przypadku źródeł wewnętrznych.
4.2. 1-wymiarowe przypadki przewodzenia ciepła przy stałej wartości mocy źródła.
4.3. 1-wymiarowe przypadki przewodzenia ciepła przy nierównomiernym rozkładzie źródeł ciepła.
4.4. Wpływ zmienności przewodności cieplnej z temperaturą.
5. Przewodzenie ciepła w stanie nieustalonym.
5.1. Przewodzenie ciepła w stanie nieustalonym w płycie nieskończonej.
5.2. Pręt z izolowaną powierzchnią boczną.
5.3. Kula.

5.4. Walec.
5.5. Przypadek 2-wymiarowy.
5.6. Przykład przewodzenia nieustalonego w obecności źródeł wewnętrznych.
6. Inne metody rozwiązywania zagadnień przewodzenia ciepła.
6.1. Transformacja Laplace'a (przekształcenie Laplace'a) (krótki opis).
6.2. Funkcja Greena (krótki opis).
7. Promieniowanie.
7.1. Podstawowe pojęcia i określenia.
7.2. Definicje.
7.3. Zdolność emisyjna.
7.4. Wymiana ciepła przez promieniowanie między dwoma powierzchniami równoległymi.

Literatura:
Rozdziały od 1 do 5:
B. Staniszewski, "Wymiana ciepła, podstawy teoretyczne", PWN (wiele poruszanych tematów można znaleźć w książce E. Kostowskiego "Przepływ ciepła", skrypt uczelniany Politechniki Śląskiej)
Rozdział 6 - głównie:
E. Kącki, "Równania różniczkowe cząstkowe w zagadnieniach fizyki i techniki", WNT
A. Lenda, "Wybrane rozdziały 6cmatematycznych metod fizyki", Wydawnictwa AGH, Kraków
Rozdział 7 - głównie:
Cz. Bobrowski, "Fizyka", krótki kurs, WNT
I. W. Sawieliew, "Wykłady z fizyki", t. 3, PWN

Zagadnienia na zaliczenie laboratorium

Lista
Dodatkowym zagadnieniem jest optymalizacja programu dla "metody strzałów". Przypominam, że można mieć własną propozycję zagadnienia, nie może ona być zbyt zbliżona do żadnego z zagadnień wymienionych na liście, poza tym musi być zaakceptowana przeze mnie.

Przed końcem semestru należy dostarczyć sprawozdanie (najlepiej jako dokument pdf, może też być pisane ręcznie) z rozwiązaniem wybranego zagadnienia oraz programy (wraz z kodami źródłowymi). Sprawozdanie powinno składać się z dwóch części. Pierwsza część to analityczne rozwiązanie zagadnienia wraz z wynikami numerycznymi. Należy zaimplementować numerycznie odpowiednie wzory uzyskane analitycznie i przedstawić wyniki (np. zilustrować rozkład temperatury dla kilku różnych "chwil czasu" t). W drugiej części zadanie należy rozwiązać numerycznie. Część ta powinna zawierać opis zastosowanej metody numerycznej, wyniki uzyskane tą metodą i porównanie tych wyników z wynikami otrzymanymi w części pierwszej. Sprawozdanie musi zawierać bibliografię. Kody źródłowe i sprawozdanie będą sprawdzane i oceniane w obecności osoby starającej się o zaliczenie.

Literatura:

T. Pang, "Metody obliczeniowe w fizyce", PWN
Z. Fortuna, B. Macukow, J. Wąsowski, "Metody numeryczne", WNT
M. M. Smirnow, "Zadania z równań różniczkowych cząstkowych", PWN

Egzamin

Po namyśle na egzamin proponuję 10 pytań testowych i 3 opisowe. 

Pytania testowe będą dotyczyły poniższych haseł:


Energia wewnętrzna
Temperatura
Wymiana ciepła
Przewodzenie
Konwekcja, naturalna i wymuszona
Promieniowanie
wymiana ustalona i nieustalona
strumień cieplny (moc strumienia cieplnego)
gęstość (lub natężenie) strumienia cieplnego
Prawo Fouriera
przewodność cieplna (współczynnik przewodzenia ciepła)
Przejmowanie ciepła
prawo Newtona
współczynnik przejmowania ciepła
Przenikanie ciepła
Współczynnik przenikania
moc (lub wydajność) źródła ciepła
współczynnik wyrównywania temperatury (wsp. przewodzenia temperatury, wsp. dyfuzyjności cieplnej)
warunki brzegowe w zagadnieniu przewodzenia ciepła
liczba Biota
Ciało doskonale czarne, ciało szare
Widmowa zdolność emisyjna
Częstotliwościowa widmowa zdolność emisyjna
Rozkłady Rayleigha-Jeansa, Wiena i Plancka
Całkowita zdolność emisyjna, prawo Stefana-Boltzmanna
Zdolność absorpcyjna, emisyjność
Prawo Kirchhoffa
Prawo przesunięć Wiena
Ponadto mogą pojawić się pytania oparte na zadaniach 1.1, 1.2, 1.3, 1.5, 1.6, 1.7 ze zbioru zadań
Zadania z wybranych działów fizyki”, część II, Władysław Kolka

Przykładowe zadania w części testowej (wartości przydatnych stałych będą podane)


Przejmowanie ciepła to proces:

a) związany z przepływem ciepła pomiędzy ciałem stałym a gazem; opisywany prawem Newtona,

b) absorpcji promieniowania cieplnego przez ciało doskonale szare, opisywany przez prawo Kirchhoffa,

c) opisujący przepływ ciepła pomiędzy dwoma przylegającymi do siebie ściankami, (w ogólności – przez tzw. ścianki złożone),

d) opisujący wymianę ciepła przez promieniowanie między dwoma powierzchniami równoległymi.

Ile energii promieniuje 1 m^2 powierzchni ciała doskonale czarnego w ciągu czasu t = 1s, jeśli maksimum widmowej zdolności emisyjnej występuje przy długości fali lambda = 484 nm?
a) E = 1.47 J,
b) E = 1.47 kJ,

c) E = 0.735 J,
d) żadna z wyżej wymienionych.

Jeżeli znana jest gęstość strumienia cieplnego q, płynącego prostopadle do pewnej powierzchni S, to aby obliczyć ilość ciepła, która przepłynęła przez tę powierzchnię w czasie T należy:
a) Obliczyć całkę względem czasu t, w granicach od 0 do T z ilorazu q i S,
b) Obliczyć całkę względem S, "po całej powierzchni" z ilorazu q i t,
c) Obliczyć całkę względem S, "po całej powierzchni" z q, a uzyskany wynik wycałkować względem czasu t w granicach od 0 do T.
d) Za mało danych, oprócz znajomości gęstości strumienia cieplnego potrzebna jest znajomość strumienia cieplnego.

Jeżeli w zadaniu dotyczącym nieustalonego przewodzenia ciepła w pręcie o długości L z izolowaną powierzchnią boczną powiedziano, że jeden koniec pręta (x=0) jest izolowany cieplnie, a na drugim końcu pręta (x=l) zachodzi wymiana ciepła z otoczeniem o temperaturze T0, to w zagadnieniu przewodzenia pojawią się następujące warunki brzegowe (pole temperatury opisuje funkcja u(x,t); du(x,t)/dx oznacza pochodną cząstkową funkcji u(x,t) względem x):
a) u(0,t) = 0; u(L,t) = T0,
b) u(0,t) = 0; du(x,t)/dx = 0 (x=L),
c) du(x,t)/dx = 0 (x=0); u(L,t) = T0,

d) w żadnym z punktów a), b) i c) nie zapisano prawidłowego zbioru warunków brzegowych.

Lista zadań i zagadnień na części opisowej

Omówić zagadnienie przenikania ciepła przez nieskończoną płytę, która znajduje się pomiędzy ośrodkiem 1 o temperaturze Tp1 i ośrodkiem 2 o temperaturze Tp2. Płyta ma szerokość delta, współczynnik przewodzenia wynosi lambda, współczynniki przejmowania ciepła między płytą a ośrodkami to, odpowiednio,  alfa1 i alfa2.

Wyprowadzić równanie przewodzenia ciepła.

Omówić zagadnienie przewodzenia ciepła w stanie ustalonym bez wewnętrznych źródeł ciepła w ściance płaskiej.

Zagadnienie ustalonego przewodzenia ciepła w ściankach złożonych na przykładzie zadania:
Na zewnątrz pomieszczenia panuje temperatura T1, a wewnątrz T2. Grubość ściany wynosi delta_s, przewodność cieplna materiału, z którego wykonana jest ściana, wynosi lambda_s. Jak grubą warstwę izolatora o przewodności cieplnej delta_i należałoby umieścić na ścianie, aby natężenie strumienia cieplnego zmalało o połowę.

Omówić zagadnienie przewodzenia ciepła w stanie ustalonym bez wewnętrznych źródeł ciepła w przypadku 2-wymiarowym (np. płyta prostokątna półnieskończona).

Jednowymiarowy przypadek przewodzenia ustalonego przy stałej wartości mocy źródła na przykładzie jednorodnej płyty o nieograniczonych rozmiarach, wewnątrz której działają równomiernie rozmieszczone źródła ciepła o wydajności q_v.

Temperatura w każdym punkcie kuli o promieniu R wynosi T0. Od chwili t=0 kula jest chłodzona w taki sposób, że w każdym punkcie jej powierzchni temperatura wynosi 0. Znaleźć zależność temperatury w funkcji położenia i czasu dla t>0. Współczynnik wyrównywania temperatury wynosi a.

Dany jest cienki jednorodny pręt o długości L. Jest on ogrzany równomiernie do temperatury T0. Od chwili t=0 pręt jest chłodzony w taki sposób, że w obu jego końcach (x=0 i x=L) temperatura wynosi 0. Znaleźć zależność temperatury w funkcji położenia i czasu dla t>0. Współczynnik wyrównywania temperatury wynosi a.

Dany jest cienki jednorodny pręt o długości L. Rozkład temperatury w pręcie (dla t<0) opisuje funkcja f(x), 0<x<L. Od chwili t=0 wymuszamy, aby na końcach x=0 i x=L temperatura wynosiła odpowiednio T1 i T2. Znaleźć zależność temperatury w funkcji położenia i czasu dla t>0. Współczynnik wyrównywania temperatury wynosi a.

Wydajność źródeł ciepła - co to jest, jakich sytuacji dotyczy, jak może zależeć od temperatury, jak wpływa na problem rozwiązywania zagadnienia opisującego przewodzenie ciepła.

Przewodzenie nieustalone w obecności źródeł ciepła na przykładzie płyty o grubości &delta, której początkowa temperatura wynosiła T0, a od chwili t=0 na ściankach utrzymywana jest temperatura równa 0. Współczynnik przewodzenia wynosi &lambda, wydajność źródeł ciepła jest stałą i wynosi q.

Cienka, płaska, jednorodna płytka prostokątna o wymiarach L i M i temperaturze T0 od chwili t=0 chłodzona jest w taki sposób, że na każdym z jej brzegów temperatura wynosi 0. Znaleźć zależność temperatury w funkcji położenia i czasu dla t>0. Współczynnik wyrównywania temperatury wynosi a.

Zagadnienie wymiany cieplnej przez promieniowanie między dwoma powierzchniami równoległymi.