Prowadzący: dr inż. Sebastian Bielski
Kontakt: bolo@mif.pg.gda.pl
Konsultacje:
Przepływ ciepła -
informacje i materiały:
-
Plan wykładu
- Zagadnienia na
zaliczenie laboratorium
- Egzamin
przykładowy zestaw zadań na egzamin
Ocena końcowa jest średnią z obu ocen (z laboratorium i egzaminu). W przypadku, gdy średnia ocen jest równa np. 4.25, przeważa ocena z egzaminu.
Plan wykładu (wersja wstępna, ulegnie drobnym zmianom)
1. Pojęcia wstępne.
1.1.
Definicje.
1.2.
Sposoby wymiany ciepła.
1.2.1.
Przewodzenie.
1.2.2.
Konwekcja.
1.2.3.
Promieniowanie.
1.2.4.
Inny podział procesów wymiany ciepła.
1.3.
Pojęcia i zależności opisujące przepływ ciepła.
1.3.1.
Przewodzenie
1.3.2.
Przejmowanie ciepła
1.3.3.
Promieniowanie ciepła
1.3.4.
Przykład złożonej wymiany ciepła - przenikanie.
2.
Równania opisujące przewodzenie ciepła.
2.1.
Przewodność cieplna (dla różnych stanów skupienia)
2.2.
Pole temperatury
2.3.
Równanie przewodzenia ciepła
2.4.6c
Warunki brzegowe.
3.
Przewodzenie ciepła w stanie ustalonym bez wewnętrznych źródeł
ciepła.
3.1.
Przypadek 1-wymiarowy.
3.2.
Ścianki złożone.
3.3.
Przypadek 2-wymiarowy.
4.
Przewodzenie ciepła w stanie ustalonym z wewnętrznymi źródłami
ciepła.
4.1.
Równanie przewodzenia ciepła w przypadku źródeł
wewnętrznych.
4.2.
1-wymiarowe przypadki przewodzenia ciepła przy stałej wartości
mocy źródła.
4.3.
1-wymiarowe przypadki przewodzenia ciepła przy nierównomiernym
rozkładzie źródeł ciepła.
4.4.
Wpływ zmienności przewodności cieplnej z temperaturą.
5.
Przewodzenie ciepła w stanie nieustalonym.
5.1.
Przewodzenie ciepła w stanie nieustalonym w płycie nieskończonej.
5.2.
Pręt z izolowaną powierzchnią boczną.
5.3.
Kula.
5.4.
Walec.
5.5.
Przypadek 2-wymiarowy.
5.6.
Przykład przewodzenia nieustalonego w obecności źródeł
wewnętrznych.
6.
Inne metody rozwiązywania zagadnień przewodzenia ciepła.
6.1.
Transformacja Laplace'a (przekształcenie Laplace'a) (krótki opis).
6.2.
Funkcja Greena (krótki opis).
7.
Promieniowanie.
7.1.
Podstawowe pojęcia i określenia.
7.2.
Definicje.
7.3.
Zdolność emisyjna.
7.4.
Wymiana ciepła przez promieniowanie między dwoma powierzchniami
równoległymi.
Literatura:
Rozdziały od 1 do 5:
B. Staniszewski, "Wymiana ciepła, podstawy teoretyczne", PWN (wiele poruszanych tematów można znaleźć w książce E. Kostowskiego "Przepływ ciepła", skrypt uczelniany Politechniki Śląskiej)
Rozdział 6 - głównie:
E. Kącki, "Równania różniczkowe cząstkowe w zagadnieniach fizyki i techniki", WNT
A. Lenda, "Wybrane rozdziały
6cmatematycznych metod fizyki", Wydawnictwa AGH, Kraków
Rozdział 7 - głównie:
Cz. Bobrowski, "Fizyka", krótki kurs, WNT
I. W. Sawieliew, "Wykłady z fizyki", t. 3, PWN
Zagadnienia na
zaliczenie laboratorium
Lista
Dodatkowym zagadnieniem jest
optymalizacja programu dla "metody strzałów". Przypominam, że
można mieć własną propozycję zagadnienia, nie może ona być zbyt
zbliżona do żadnego z zagadnień wymienionych na liście, poza tym musi
być zaakceptowana przeze mnie.
Przed końcem semestru
należy
dostarczyć sprawozdanie (najlepiej jako
dokument pdf, może też być pisane ręcznie) z
rozwiązaniem wybranego
zagadnienia oraz programy (wraz z kodami źródłowymi). Sprawozdanie
powinno składać się z dwóch części. Pierwsza część to analityczne
rozwiązanie zagadnienia wraz z wynikami numerycznymi. Należy
zaimplementować numerycznie odpowiednie wzory uzyskane analitycznie i
przedstawić wyniki (np. zilustrować rozkład temperatury dla kilku
różnych "chwil czasu" t). W drugiej części zadanie należy rozwiązać
numerycznie. Część ta powinna zawierać opis zastosowanej metody
numerycznej, wyniki uzyskane tą metodą i porównanie tych wyników z
wynikami otrzymanymi w części pierwszej. Sprawozdanie musi zawierać
bibliografię. Kody źródłowe i sprawozdanie będą sprawdzane i oceniane w
obecności osoby starającej się o zaliczenie.
Literatura:
T. Pang, "Metody obliczeniowe w fizyce", PWN
Z. Fortuna, B. Macukow, J. Wąsowski, "Metody numeryczne", WNT
M. M. Smirnow, "Zadania z równań różniczkowych cząstkowych", PWN
Egzamin
Po
namyśle na egzamin proponuję 10 pytań testowych i 3 opisowe.
Pytania
testowe będą dotyczyły poniższych haseł:
Energia
wewnętrzna
Temperatura
Wymiana
ciepła
Przewodzenie
Konwekcja,
naturalna i wymuszona
Promieniowanie
wymiana
ustalona i nieustalona
strumień
cieplny (moc strumienia cieplnego)
gęstość
(lub natężenie) strumienia cieplnego
Prawo
Fouriera
przewodność
cieplna (współczynnik przewodzenia ciepła)
Przejmowanie ciepła
prawo
Newtona
współczynnik
przejmowania ciepła
Przenikanie
ciepła
Współczynnik
przenikania
moc
(lub wydajność) źródła ciepła
współczynnik
wyrównywania temperatury (wsp. przewodzenia temperatury, wsp.
dyfuzyjności cieplnej)
warunki
brzegowe w zagadnieniu przewodzenia ciepła
liczba Biota
Ciało
doskonale czarne, ciało szare
Widmowa
zdolność emisyjna
Częstotliwościowa
widmowa zdolność emisyjna
Rozkłady
Rayleigha-Jeansa, Wiena i Plancka
Całkowita
zdolność emisyjna, prawo Stefana-Boltzmanna
Zdolność
absorpcyjna, emisyjność
Prawo
Kirchhoffa
Prawo
przesunięć Wiena
Ponadto
mogą pojawić się pytania oparte na zadaniach 1.1, 1.2, 1.3, 1.5,
1.6, 1.7 ze zbioru zadań
„Zadania
z wybranych działów fizyki”, część II, Władysław Kolka
Przykładowe
zadania w części testowej (wartości przydatnych stałych będą podane)
Przejmowanie
ciepła to proces:
a)
związany z przepływem ciepła pomiędzy ciałem stałym a gazem;
opisywany prawem Newtona,
b)
absorpcji promieniowania cieplnego przez ciało doskonale szare,
opisywany przez prawo Kirchhoffa,
c)
opisujący przepływ ciepła pomiędzy dwoma przylegającymi do
siebie ściankami, (w ogólności – przez tzw. ścianki
złożone),
d)
opisujący wymianę ciepła przez promieniowanie między dwoma
powierzchniami równoległymi.
Ile
energii promieniuje 1 m^2 powierzchni ciała doskonale czarnego w
ciągu czasu t = 1s, jeśli maksimum widmowej zdolności emisyjnej
występuje przy długości fali lambda = 484 nm?
a)
E = 1.47 J,
b)
E = 1.47 kJ,
c)
E = 0.735 J,
d)
żadna z wyżej wymienionych.
Jeżeli
znana jest gęstość strumienia cieplnego q, płynącego prostopadle
do pewnej powierzchni S, to aby obliczyć ilość ciepła, która
przepłynęła przez tę powierzchnię w czasie T należy:
a)
Obliczyć całkę względem czasu t, w granicach od 0 do T z ilorazu
q i S,
b)
Obliczyć całkę względem S, "po całej powierzchni" z
ilorazu q i t,
c)
Obliczyć całkę względem S, "po całej powierzchni" z q,
a uzyskany wynik wycałkować względem czasu t w granicach od 0 do
T.
d)
Za mało danych, oprócz znajomości gęstości strumienia
cieplnego potrzebna jest znajomość strumienia cieplnego.
Jeżeli
w zadaniu dotyczącym nieustalonego przewodzenia ciepła w pręcie o
długości L z izolowaną powierzchnią boczną powiedziano, że
jeden koniec pręta (x=0) jest izolowany cieplnie, a na drugim końcu
pręta (x=l) zachodzi wymiana ciepła z otoczeniem o temperaturze T0,
to w zagadnieniu przewodzenia pojawią się następujące warunki
brzegowe (pole temperatury opisuje funkcja u(x,t); du(x,t)/dx oznacza pochodną cząstkową
funkcji u(x,t) względem x):
a)
u(0,t) = 0; u(L,t) = T0,
b)
u(0,t) = 0; du(x,t)/dx = 0 (x=L),
c)
du(x,t)/dx = 0 (x=0); u(L,t) = T0,
d)
w żadnym z punktów a), b) i c) nie zapisano prawidłowego
zbioru warunków brzegowych.
Lista
zadań i zagadnień na części opisowej
Omówić
zagadnienie
przenikania ciepła przez nieskończoną płytę, która
znajduje się pomiędzy ośrodkiem 1 o temperaturze Tp1 i ośrodkiem 2 o
temperaturze Tp2. Płyta ma szerokość delta, współczynnik
przewodzenia wynosi lambda, współczynniki przejmowania ciepła
między płytą a ośrodkami to, odpowiednio, alfa1 i alfa2.
Wyprowadzić
równanie przewodzenia ciepła.
Omówić
zagadnienie przewodzenia ciepła w stanie ustalonym bez wewnętrznych
źródeł ciepła w ściance płaskiej.
Zagadnienie
ustalonego przewodzenia ciepła w ściankach złożonych na
przykładzie zadania:
Na
zewnątrz pomieszczenia panuje temperatura T1, a wewnątrz T2.
Grubość ściany wynosi delta_s, przewodność cieplna materiału, z
którego wykonana jest ściana, wynosi lambda_s. Jak grubą
warstwę izolatora o przewodności cieplnej delta_i należałoby
umieścić na ścianie, aby natężenie strumienia cieplnego zmalało
o połowę.
Omówić
zagadnienie przewodzenia ciepła w stanie ustalonym bez wewnętrznych
źródeł ciepła w przypadku 2-wymiarowym (np. płyta
prostokątna półnieskończona).
Jednowymiarowy
przypadek przewodzenia ustalonego przy stałej wartości mocy źródła
na przykładzie jednorodnej płyty o nieograniczonych rozmiarach,
wewnątrz której działają równomiernie rozmieszczone
źródła ciepła o wydajności q_v.
Temperatura
w każdym punkcie kuli o promieniu R wynosi T0. Od chwili t=0 kula
jest chłodzona w taki sposób, że w każdym punkcie jej
powierzchni temperatura wynosi 0. Znaleźć zależność temperatury
w funkcji położenia i czasu dla t>0. Współczynnik
wyrównywania temperatury wynosi a.
Dany
jest cienki jednorodny pręt o długości L. Jest on ogrzany
równomiernie do temperatury T0. Od chwili t=0 pręt jest
chłodzony w taki sposób, że w obu jego końcach (x=0 i x=L)
temperatura wynosi 0. Znaleźć zależność temperatury w funkcji
położenia i czasu dla t>0. Współczynnik wyrównywania
temperatury wynosi a.
Dany
jest cienki jednorodny pręt o długości L. Rozkład temperatury w
pręcie (dla t<0) opisuje funkcja f(x), 0<x<L. Od chwili t=0
wymuszamy, aby na końcach x=0 i x=L temperatura wynosiła
odpowiednio T1 i T2. Znaleźć zależność temperatury w funkcji
położenia i czasu dla t>0. Współczynnik wyrównywania
temperatury wynosi a.
Wydajność źródeł ciepła - co to jest, jakich sytuacji dotyczy, jak może zależeć od temperatury, jak wpływa na problem rozwiązywania zagadnienia opisującego przewodzenie ciepła.
Przewodzenie nieustalone w obecności źródeł ciepła na
przykładzie płyty o grubości &delta, której początkowa temperatura
wynosiła T0, a od chwili t=0 na ściankach utrzymywana jest temperatura
równa 0. Współczynnik przewodzenia wynosi &lambda, wydajność źródeł ciepła
jest stałą i wynosi q.
Cienka, płaska, jednorodna płytka prostokątna o wymiarach L i M i
temperaturze T0 od chwili t=0 chłodzona jest w taki sposób, że na każdym
z jej brzegów temperatura wynosi 0. Znaleźć zależność temperatury w funkcji
położenia i czasu dla t>0. Współczynnik wyrównywania
temperatury wynosi a.
Zagadnienie
wymiany cieplnej przez promieniowanie między dwoma powierzchniami
równoległymi.