Jarzeniowe stabilizatory napięcia

czyli stabilistory, stabiliwolty, neonówki, jarzeniówki...

Jarzeniowe stabilizatory napięcia, zwane również stabilistorami, a potocznie jarzeniówkami albo neonówkami, to odpowiedniki diod Zenera z epoki lamp elektronowych. W sprzęcie powszechnego użytku stosowane były rzadko, tylko w najbardziej wyrafinowanych konstrukcjach. Często natomiast spotyka się je w urządzeniach profesjonalnych i pomiarowych. Były wytwarzne na napięcia pracy od około 70V do kilkudziesięciu kV.

Podstawowy układ pracy

jest prosty i podobny do parametrycznego stabilizatora napięcia na diodzie Zenera. Ze względu na stosunkowo dużą moc stabilistorów możemy w ten sposób zbudować całkiem użyteczny zasilacz, a jego prostota jest bezkonkurencyjna - zawiera tylko dwa elementy.

W w literaturze i Internecie można znaleźć wiele lampowych stabilizatorów napięcia z wykorzystaniem tych elementów.
  • Napięcie zapłonu stabilistorów jest większe od napięcia stabilizowanego. Musimy pamiętać, by napięcie wejściowe stabilizatora U miało odpowiedni zapas.
  • Należy bardzo uważać przy łączeniu kondensatorów równolegle ze stabilistorem. Może to spowodować powstanie oscylacji, a duży kondesator może łatwo zniszczyć stabilistor.
  • Stabilizator jest "z definicji" zabezpieczony przed zwarciem, o ile rezystor R ma odpowiednią moc.
  • Stabilistorów nie należy łączyć równolegle.
  • W ciemności stabilistory "zapalają" sie dosyć długo - nawet kilkanaście sekund.

Stabilistory standartowe (cokół oktalowy)
Typ Cokół Napięcie stabilizowane [V] Napięcie zapłonu (max) [V] Zakres prądów [mA] Oporność wewnętrzna (typ) [Ohm] Uwagi
0A3
SG2S(Pl,ZSRR) VR75 QS75/40
75.5+/-5.5 105 5-40 190 W Polsce produkowany przez zakłady LAMINA
0C3
SG3S(Pl,ZSRR) VR105
108+/-3.5 127 5-40 60 W Polsce produkowany przez zakłady LAMINA
0D3
SG4S(Pl,ZSRR) VR150 QS150/40
152.5+/-7.5 180 5-30 160 W Polsce produkowany przez zakłady LAMINA

Stabilistory standartowe (miniaturowe)
Typ Cokół Napięcie stabilizowane [V] Napięcie zapłonu (max) [V] Zakres prądów [mA] Oporność wewnętrzna (max) [Ohm] Uwagi
0G3
StR85/10(NRD) 85A2 STV85/10 CV449 M8098 AG5209
83..87 125 1-10 450
90C1
StR90/40(NRD) SG16P(ZSRR)
86..94 125 1-40 360
0B2
STV108/30 StR108/30(NRD) 108C1 SG2P(ZSRR)
106..111 127 5-30 140
0A2
150C2 SG1P(ZSRR) StR150/30(NRD)
144..164 180 5-30 240
SG5B (ZSRR)
143..157 180 5-10 800

Stabilistory wysykostabilne (referencyjne)
Typ Cokół Napięcie stabilizowane [V] Napięcie zapłonu (max) [V] Prąd znamionowy [mA] Oporność wewnętrzna (max) [Ohm] Uwagi
83A1
82.6..84.1 130 4.5 (3.5-6) 350 Stabilność temperaturowa 0.003%/stopień
SG301S (ZSRR) 390+/-10 430 0.1 (0.003-0.1) 140k

Ciekawostki
Typ Cokół Napięcie stabilizowane [V] Napięcie zapłonu (max) [V] Prąd znamionowy [mA] Oporność wewnętrzna (max) [Ohm] Uwagi
GR20-612
612(?) Z dodatkową elektrodą zapłonową

Dodatkowa elektroda ułatwia zapłon stabilistora, bo podane jest na nią pełne napięcie zasilania - bez spadku napięcia na rezystorze szeregowym.
GR150DA
GR20-1
150 200 10-60
QS95/10
95+/-5 110 2-10
STV280/40
StR280/40
270-300 335 5-(35,40,60,60) w poszczególnych sekcjach 60 (na każdą sekcję) Cztery sekcje

Stabilistory wielosekcyjne nazywają sie stabiliwoltami i umożliwiają jednoczesną stabilizację wielu napięć.
STV280/80
StR280/80
270-300 335 10-(70,70,90,100) w poszczególnych sekcjach 40 (na każdą sekcję)
STV150/20
142-158 200 5-20 Dwie sekcje
Bardzo wygodna lampa stabilizująca jednocześnie napięcia 75 i 150 V albo +/- 75V.
GR27-5
80 0.1-6 Niektóre typy stabilistorów miały bardzo nietypowe cokoły - czasem przypominały zwyczajne żarówki.

Inne zastosowania
Neonówki są także stosowane jako wskaźniki i sygnalizatory. W tej roli neonówka musi być włączona szeregowo z opornikiem ograniczającym prąd.

Ostatnia modyfikacja: 2.01.2003