|
Zarys
historii
PRZEDWOJENNE TRADYCJE
Tradycje rozwoju nauk ścisłych (matematyka i fizyka) na
Politechnice Gdańskiej sięgają chwili jej powstania (uroczysta inauguracja odbyła się 6
października 1904 r). Pierwszym rektorem został
prof. Hans von Mangoldt, wybitny matematyk, autor cenionych do dziś podręczników. Zgodnie z
pierwszym statutem, w skład Uczelni wchodziło 5 Wydziałów "fachowych" (Architektury,
Inżynierii Budowlanej, Inżynierii Maszynowej i Elektrotechniki, Budowy Okrętów i Maszyn Okrętowych
i Chemii) oraz Wydział Nauk Ogólnych.
W roku 1922
nastąpiły zasadnicze zmiany organizacyjne. Utworzono nowe Wydziały, a jednocześnie niektóre
Wydziały połączono, tworząc 3 Fakultety. W skład I Fakultetu Nauk Ogólnych wchodził Wydział Ib
Matematyczno - Fizyczny. Ten stan organizacyjny przetrwał, z nieznacznymi zmianami (drobne
zmiany w nazwach Wydziałów, w Fakultecie III wyodrębniono Wydział Lotniczy), do początku II wojny
światowej.
Jedną z najpoważniejszych inwestycji
rozbudowującej się Uczelni było wzniesienie w roku 1929, połączonego z Gmachem Głównym, budynku
zawierającego przeznaczoną dla fizyki, liczącą 400 miejsc, salę Auditorium Maximum (zdjęcia z
1930 r. ze zbiorów Pracowni Historii Politechniki Gdańskiej). Sala ta, zaprojektowana
merytorycznie przez wybitnego fizyka, prof. Carla Ramsauera, wyposażona była w funkcjonalne
zaplecze demonstracyjne oraz unikalną ruchomą ścianę oddzielającą audytorium od zaplecza, co
umożliwiało przygotowanie pokazów podczas trwania wykładu. Auditorium Maximum było, w owym czasie,
jedną z najnowocześniejszych sal wykładowych w Europie.
Najwybitniejszymi fizykami, ściśle związanymi z Politechniką
Gdańską okresu przedwojennego, byli: wymieniony poprzednio merytoryczny projektant sali
Auditorium Maximum, prof. Carl Ramsauer, wsławiony badaniem oddziaływań między elektronami i molekułami,
odkrywca nazwanego jego imieniem zjawiska Ramsauera, Walter Kossel, badacz widm rentgenowskich kryształów,
jeden z twórców teorii wiązań heteropolarnych, znany fizyk Max Wien, Eberhard Buchwald,
znakomity dydaktyk i rektor Politechniki w jubileuszowym roku 1929/30, Georg Hass, kierujący
po ostatniej wojnie czołowymi laboratoriami w USA i inni. Wśród wykładowców zapraszanych z
zewnątrz były takie sławy, jak Svante Arrhenius, Max von Laue i Ludwig Prandtl.
CZASY POWOJENNE
W latach wojny liczebność studentów oraz kadry dydaktycznej
radykalnie zmalała. W styczniu 1945 r. ostatecznie zawieszono zajęcia, profesorowie wyjechali,
a najcenniejszą aparaturę oraz oraz książki wywieziono do Schmalkalden w Turyngii, gdzie miała
powstać politechnika zastępcza.
Jeszcze w czasie trwania działań wojennych, w styczniu 1945 r,
rozpoczęto przygotowania do ponownego uruchomienia, w znacznej mierze zniszczonej, Politechniki
Gdańskiej. Powołane zostały grupy operacyjne do spraw zabezpieczenia i organizacji Uczelni.
Dekretem Rady Ministrów z dnia 24 maja 1945 r. Politechnika Gdańska została prawnie przekształcona
w polską państwową szkołę akademicką. Coraz liczniej zaczęli przyjeżdżać pracownicy naukowi,
głównie z Politechniki Lwowskiej i Warszawskiej, w tym wielu wybitnych, znanych
profesorów.
Pierwszym fizykiem, który w sierpniu 1945r. przyjechał do
Gdańska, był prof. Ignacy Adamczewski. W połowie sierpnia 1945 r. utworzono na Politechnice
Gdańskiej Katedrę Fizyki, a 21 września Rektor powołał oficjalnie prof. I. Adamczewskiego na
jej kierownika.
To właśnie prof. I. Adamczewski zainaugurował powojenną
działalność dydaktyczną odrodzonej Politechniki Gdańskiej wygłaszając 22 października 1945 r.
w sali Auditorium Maximum pierwszy wykład. Był to wykład z fizyki dla studentów trzech
Wydziałów: Chemicznego, Architektury oraz Inżynierii Lądowej i Wodnej. Wykład ten został
formalnie uznany za datę rozpoczęcia działalności Politechniki Gdańskiej. Jednocześnie,
pod kierownictwem prof. I. Adamczewskiego, grupa naukowców rozpoczyna badania naukowe w
dziedzinie jonizacji i przewodnictwa elektrycznego ciekłych dielektryków.
W listopadzie 1945 r., przy uruchamianym właśnie Wydziale
Mechaniczno-Elektrycznym, powstaje oddzielna Katedra Fizyki, zwana odtąd I Katedrą Fizyki.
Kierowana przez prof. I. Adamczewskiego Katedra została nazwana II Katedrą Fizyki.
I Katedra Fizyki. Pierwszym kierownikiem I Katedry
Fizyki został prof. Mieczysław Wolfke, fizyk - teoretyk, współodkrywca dwu odmian ciekłego helu
i prekursor holografii. Po wyjeździe prof. W.Wolfke za granicę, czasową opiekę nad katedrą
przejął prof. I. Adamczewski, a jesienią 1946 r. kierownikiem I Katedry Fizyki został
sprowadzony z Poznania, wybitny fizyk i błyskotliwy dydaktyk, prof. Arkadiusz Piekara.
Tematyka badań naukowych prowadzonych pod kierownictwem prof. A. Piekary obejmowała polaryzację
dielektryczną w cieczach dipolowych, ferroelektryki oraz efekty elektrooptyczne w dielektrykach.
W roku 1952 prof. A. Piekara wraca do Poznania i znowu opiekę nad katedrą przejmuje
prof. I. Adamczewski.
W roku 1954 kierownikiem I
Katedry Fizyki został prof. Włodzimierz Mościcki, który zainicjował badania naukowe w dziedzinie
geochronologii, a zwłaszcza datowania znalezisk organicznych za pomocą
izotopu węgla C - 14.
W roku 1956, z inicjatywy prof. W. Mościckiego,
uruchomiono przy ówczesnym Wydziale Łączności, w oparciu o obie Katedry Fizyki, specjalność
Fizyka Techniczna, która istniała w tej postaci do roku 1964 i stała się zaczątkiem utworzonego
wiele lat później Wydziału Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej.
W roku 1967 prof. W. Mościcki przenosi się do Gliwic,
kierownikiem I Katedry Fizyki zostaje doc. Czesław Bojarski, a tematyka badań naukowych
zmienia się w kierunku luminescencji molekularnej i radioluminescencji.
II Katedra Fizyki. Przez cały czas istnienia
II Katedry Fizyki jej kierownikiem był prof. Ignacy Adamczewski, pełniący jednocześnie funkcję
kierownika Zakładu Fizyki Medycznej Akademii Medycznej w Gdańsku. Głównymi dziedzinami badań
naukowych w II Katedrze Fizyki była fizyka ciekłych dielektryków, metody detekcji i
dozymetrii promieniowania jądrowego oraz zastosowania izotopów
promieniotwórczych w technice.
Obok badań naukowych i rzetelnej dydaktyki, w której
ogromną rolę odgrywały pokazy do wykładów, z których fizyka słynęła, wiele uwagi poświęcano
popularyzacji fizyki. Wielkim powodzeniem cieszyły się i cieszą się nadal sobotnie, popularne
wykłady z demonstracjami dla młodzieży i nauczycieli szkół średnich. Od 1967 r. przez kilka
lat prowadzone były ogólnopolskie wykłady Politechniki Telewizyjnej, będące wówczas ewenementem w
skali światowej.
W 1961 r. gdańscy fizycy byli
organizatorami Zjazdu Fizyków Polskich, w którym uczestniczyło ponad 500 fizyków z kraju i ze
świata.
Międzywydziałowy Instytut Fizyki.
W marcu 1969 r. w Wyższych Uczelniach zlikwidowano katedry i wprowadzonona ich miejsce
instytuty, które rozpoczęły działalność od 1 października. Na Politechnice Gdańskiej utworzono
Międzywydziałowy Instytut Fizyki oraz Międzywydziałowy Instytut Matematyki.
Pierwszym dyrektorem Międzywydziałowego Instytutu
Fizyki został prof. Ignacy Adamczewski. Instytut dzielił się na 7 Zakładów Dydaktycznych
obsługujących poszczególne Wydziały Politechniki Gdańskiej. Początkowo w Instytucie
kontynuowano dotychczasowe badania naukowe.
W roku
1971 prof. I. Adamczewski wyjechał na 3 lata do Anglii, a dyrektorem Instytutu został
doc. Olgierd Gzowski. W tym czasie zaczęły się rozwijać badania naukowe w dziedzinie fizyki
ciała stałego oraz fizyki molekularnej.
W roku
1974 dyrektorem Instytutu został doc. Jan Kalinowski. Działało wtedy 7 zespołów
naukowo-badawczych: 1. Kryształów organicznych, 2. Fotoluminescencji, 3. Tarcia wewnętrznego
w ciałach stałych, 4. Ciał amorficznych (głównie szkieł), 5. Oddziaływań jonowych i
elektronowych, 6. Dielektryków i półprzewodników organicznych, 7. Spektroskopii
roztworów.
W 1981 r. dyrektorem Instytutu został
doc.Andrzej Januszajtis. W tym czasie działały 3 większe zespoły naukowo- badawcze:
1. Organicznych ciał stałych, 2. Nieorganicznych ciał stałych,
3. Fizyki molekularnej.
W dziedzinie dydaktyki
najważniejszym wydarzeniem było wznowienie w roku 1973 studiów na specjalności
Fizyka Techniczna. Było to reakcją na wzrastające zapotrzebowanie na fizyków za strony
przemysłu oraz instytutów przemysłowo - badawczych.
Międzywydziałowy Instytut Matematyki
powstał również w roku 1969. Pierwszym dyrektorem Instytutu został
prof. Piotr Besala, a po jego przejściu na emeryturę w roku 1979 dyrektorem został
doc. Jurand Ryterski. Instytut dzielił się na 7 Zakładów Dydaktycznych obsługujących
poszczególne Wydziały, 2 Zakłady Geometrii Wykreślnej oraz odrębny
Zakład Maszyn Matematycznych.
Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej. Znaczący rozwój kadry
naukowej oraz dopracowane i sprawdzone w toku wieloletniej realizacji programy studiów na
specjalności Fizyka Techniczna umożliwiły powstanie w roku 1983 Wydziału Fizyki Technicznej i
Matematyki Stosowanej.
Pierwszym dziekanem
Wydziału został doc.Andrzej Januszjtis. Jego następcami byli kolejno: prof. Jan Kalinowski
(od 1986 r.), prof. Mieczysław Chybicki (od 1990 r.), prof. Czesław Szmytkowski (od1993 r.),
prof. Henryk Sodolski (od 1996 r.), prof. Jan Godlewski (od 2002 r.) oraz prof. Józef E. Sienkiewicz (od 2008 r.).
W chwili powstania Wydział dzielił się na 9 Katedr
(4 Katedry Fizyki, 3 Katedry Matematyki, Katedrę Mechaniki Płynów oraz Katedrę Geometrii
Wykreślnej). Tematyka badań naukowych obejmowała: fizykę ciała stałego (głównie szkieł i
kryształów organicznych), fizykę molekularną (fotoluminescencję i zderzenia elektronów z
molekułami i jonami), mechanikę płynów, analizę matematyczną, równania różniczkowe, metody
numeryczne i rachunek prawdopodobieństwa.
W oparciu o materiały
Pracowni Historii Politechniki Gdańskiej
opracował dr inż. Krystyn Kozłowski
|
|