Rachunek prawdopodobieństwa jest ugruntowaną teorią matematyczną o bardzo dużym potencjale w zakresie zastosowań. To dział matematyki, którego główną domeną jest analiza zjawisk losowych. Centralną rolę w opisie tych zdarzeń odgrywają zmienne losowe oraz ich ciągi (rodziny). Ostatecznym celem jest sformalizowanie w sposób abstrakcyjny i ścisły pojedynczych zdarzeń niedeterminstycznych lub ich sekwencji.
Do najważniejszych jego twierdzeń należy mocne prawo wielkich liczb i centralne twierdzenie graniczne. Korzenie matematycznej teorii prawdopodobieństwa sięgają XVI wieku, kiedy to Gerolamo Cardano, Pierre de Fermat i Blaise Pascal rozpoczęli systematyczne badania nad grami hazardowymi. Pierwszą książkę z zakresu rachunku prawdopodobieństwa wydał w 1657r. Christiaan Huygens. Początkowo uprawiany był w wersji kombinatorycznej, albowiem jego ogólną wersję można było sformułować dopiero na gruncie abstrakcyjnej teorii miary.
Współczesny rachunek prawdopodobieństwa jest aksjomatyczną teorią matematyczną sformalizowaną w 1933r. przez A. Kołmogorowa. Równolegle dużą rolę w aksjomatycznym rachunku prawdopodobieństwa odegrali także matematycy z polskiej szkoły matematycznej na czele z Józefem Marcinkiewiczem (zamordowany w Katyniu), Stanisławem Ulamem (przed wojną wyjechał do USA) i Hugo Steinhausem. Warto dodać, że uproszczonymi modelami probabilistycznymi ruchów Browna zajmował się Albert Einstein, a także wybitny polski uczony Marian Smoluchowski. Do dzisiaj nie jest do końca ugruntowana kwantowa (niekomutatywna) wersja rachunku prawdopodobieństwa.
Każda mniej lub bardziej renomowana szkoła wyższa kształcąca studentów w kierunkach matematyczno-przyrodniczo-technicznych posiada w swej strukturze jednostkę zorientowaną na badania probabilistyczne i wywodzące się z nich wdrożenia. Z początkiem roku akademickiego 2009/2010 sfinalizowały się starania i z dniem 27 stycznia 2010 roku powołano na Politechnice Gdańskiej Katedrę Rachunku Prawdopodobieństwa i Biomatematyki. Pozwoliło to na zintegrowanie osób o zainteresowaniach probabilistycznych i określenie długofalowego programu naukowego oraz dało nowe impulsy w zakresie współpracy i wdrożeń osiągniętych wyników teoretycznych.
Drugi człon w nazwie katedry, biomatematyka, odpowiada ściśle określonemu profilowi zastosowań, na których koncentrować się będzie działalność naukowa pracowników katedry. W zakresie dydaktyki, katedra prowadzi zajęcia dla studentów kierunku matematyka, a w szczególności obsługuje specjalistyczne wykłady w zakresie metod probabilistycznych na specjalnościach matematyka finansowa i biomatematyka. Powołanie tej katedry jest nieśmiałym krokiem w nadążaniu za światowymi trendami, gdzie zarówno na uczelniach jak i na wolnym rynku powstają oddzielne instytuty i firmy hi-tech., zajmujące się modelowaniem stochastycznym. Powszechnie wiadomo, że każda nowa technologia zawiera duży komponent matematyczny, a w inżynierii finansowej lub współczesnej genetyce (sekwencjonowanie DNA i wnioskowania statystyczne w zakresie genomiki) technika probabilistyczna jest wręcz sednem zarówno problemów jak i rozwiązań. Warto też podkreślić, że wśród instytucji naukowych i szkół wyższych Trójmiasta Katedra Rachunku Prawdopodobieństwa i Biomatematyki jest pierwszą jednostką naukową, której główną domeną jest rozwijanie teorii probabilistycznych i ich szerokie stosowanie.
Wśród matematycznych metod stosowanych w analizie genomu, a w szczególności w filogenezie dużą rolę odgrywają modele grafowe. Wiele z nich opartych jest na kombinatorycznym rachunku prawdopodobieństwa i dyskretnych łańcuchach Markowa. Dlatego w składzie katedry znajdują się specjaliści z teorii grafów, matematyki dyskretnej, informatyki oraz modelowania matematycznego.
Wojciech Bartoszek
© Krzemiński Michał 2009